اغلب کشورها تصور می‌کنند امنیت ملی فقط با مؤلفه‌های قدرت نظامی، انرژی، دیپلماسی یا فناوری تعریف می‌شود، اما تجربه‌ بحران‌های اخیر نشان داده امنیت غذایی نیز همان‌قدر مهم و گاهی تعیین‌کننده‌تر است. وقتی جامعه‌ای با تهدید جنگ، تحریم، بیماری‌های فراگیر یا شوک‌های اقتصادی مواجه می‌شود، تأمین پایدار غذا، از نخستین حوزه‌هایی است که مستقیماً بر آرامش روانی و ثبات اجتماعی تأثیر می‌گذارد.

در این میان، شرکت‌های بزرگ صنایع غذایی، به‌ویژه آنهایی که زنجیره تولید، ذخیره‌سازی و توزیع گسترده و یکپارچه دارند، به ستون‌های پایدار تبدیل می‌شوند. وجود این ابرشرکت‌ها، که توان جذب شوک‌های تقاضا، مدیریت ریسک و حفظ تولید را دارند، تفاوت میان بحران قابل‌کنترل و فروپاشی غذایی را رقم می‌زند. این شرکت‌ها، فقط تولیدکننده کالا نیستند، بلکه زیرساخت‌های حیاتی امنیت ملی محسوب می‌شوند.

گروه زر، بازیگر مهم صنعت غذا در جنگ
در جنگ ۴۰روزه آمریکا و اسرائیل علیه ایران، این واقعیت، دوباره آشکار شد. در ساعات و روزهای ابتدایی جنگ، نگرانی مردم پس از اخبار درگیری، به‌سرعت به‌سمت قفسه‌های فروشگاه‌ها انتقال یافت. هجوم خرید و فشار بر زنجیره تأمین، تهدیدی بود که می‌توانست در مدت کوتاه به کمبود گسترده منجر شود، اما این اتفاق نیفتاد. بخش مهمی از دلیل آن، توان عملیاتی و ظرفیت ذخیره‌سازی شرکت‌های بزرگ مواد غذایی بود که اجازه نداد اختلالات موقت، تبدیل به بحران دائمی شود.

در این راستا، یکی از مهم‌ترین بازیگران صنعت غذایی گروه صنعتی وپژوهشی زر بوده است؛ مجموعه‌ای که‌ سال‌ها پیش، زیرساخت‌ها را فراتر از یک بنگاه اقتصادی توسعه داد و عملاً به یکی از بازوهای اصلی امنیت غذایی کشور تبدیل شد.

زنجیره‌ای از سیلو تا سفره
گروه زر که اغلب مردم آن را با نام زرماکارون می‌شناسند، امروز تنها یک کارخانه تولید ماکارونی نیست، بلکه یک اکوسیستم کامل تولید و فرآوری غلات و محصولات استراتژیک است. این گروه، هم‌اکنون رهبر بی‌رقیب بازار پاستا، آرد و فروکتوز، یکی از اصلی‌ترین رقبای بازار روغن ذرت و پودر کیک، برخوردار از سبد گسترده محصولات شامل نشاسته ذرت، گلوتن، شکر مایع، کیک، بیسکویت، شیرینی و شکلات و مهم‌تر از همه، دارای بالاترین ظرفیت ذخیره غلات در کشور است.

پاستا، آرد و محصولات غلات‌محور، از پایدارترین حامل‌های کالری و ارزان‌ترین گزینه‌های غذایی در شرایط اضطراری هستند که در شرایط بحران، معنای امنیتی پیدا می‌کنند. استمرار تولید و عرضه این محصولات، ضمن کاهش کمبود مواد غذایی، هیجان بازار و اضطراب عمومی را کنترل می‌نماید.

تاب‌آوری در بحران‌ها
دیدگاه‌های مرتبط با تاب‌آوری زنجیره تأمین (SCR) Supply Chain Resilience معتقدند تاب‌آوری در قالب آمادگی (پیش از بحران)، پاسخ (حین بحران)، بازیابی (پس از بحران) و یادگیری و سازگاری (بهبود مستمر) حاصل می‌شود. این چارچوب به سازمان‌ها کمک می‌کند با برنامه‌ریزی و واکنش مؤثر، تأثیر اختلالات را به حداقل برسانند.

در این میان، شرکت‌هایی مانند گروه زر، با داشتن منابع کافی، قادرند در مرحله آمادگی از طریق سرمایه‌گذاری در ظرفیت، ذخیره‌سازی، پژوهش و نیز مرحله واکنش و بازیابی از طریق جلوگیری از کمبود و مدیریت هیجان بازار، نقش حیاتی ایفا کنند.

تاب‌آوری این گروه صنعتی در بحران‌ها، فراتر از تجهیزات صنعتی، نتیجه‌ مهندسی فرایند، تحلیل داده و مدیریت زنجیره تأمین است. ابزارهای مهندسی صنایع نظیر شبیه‌سازی فرایندها، سیستم‌های ERP، مدیریت موجودی، تحلیل داده و بهینه‌سازی تولید، به‌گونه‌ای در زر به‌کار گرفته شده تا هزینه‌ها، کاهش و بهره‌وری، افزایش یابد و تولید، حتی در شرایط فشار خارجی بدون اختلال، تداوم پیدا کند.

هلدینگ زر در بحران‌هایی مانند کرونا، جنگ ۱۲روزه و جنگ ۴۰روزه ثابت کرده در خدمت مردم و دولت می‌ماند و از پایداری جریان تأمین کالاهای اساسی محافظت می‌کند.  

ابرشرکت‌ها، چگونه از کمبودها جلوگیری می‌کنند؟
گزارش فائو در سال ۲۰۲۰ درباره کووید ۱۹ نشان داد زنجیره‌های بزرگ و یکپارچه غذایی، ستون اصلی جلوگیری از کمبود در این حوزه بوده‌اند. کشورهایی که در آنها شرکت‌های بزرگ توانسته‌اند تولید را پایدار نگه دارند و شبکه توزیع را مدیریت کنند، از بحران‌های بزرگ‌تر مصون مانده‌اند. گزارش وزارت کشاورزی آمریکا (USDA) در سال ۲۰۲۱ نیز مؤید این ادعاست که مقیاس تولید و هوشمندی زنجیره تأمین، مهم‌ترین عامل مهار شوک تقاضاست.

این تجربیات، دقیقاً بیانگر همان چیزی است که در ایران نیز تکرار شد. اگر ابرشرکت‌هایی مانند گروه صنعتی و پژوهشی زر با بنیانگذاری مرتضی سلطانی و مدیرعاملی، آرش سلطانی وجود نداشت، بحران‌های اخیر می‌توانستند کاملاً شکل دیگری به خود بگیرند.

صادرات؛ تلاقی امنیت غذایی و امنیت اقتصادی
هلدینگ زر با صادرات به بیش از ۸۰ کشور و کسب عنوان صادرکننده برتر طی ۱۰ سال پیاپی، فقط یک بازیگر داخلی نیست و نقش ارزی نیز دارد. حفظ بخشی از صادرات حتی در شرایط بحرانی، کمک می‌کند کشور به ارز لازم برای تأمین نهاده‌ها و کالاهای اساسی دسترسی یابد. امنیت غذایی بدون امنیت اقتصادی دوام نمی‌آورد و گروه زر در هر دو جبهه نقش‌آفرینی می‌کند.

همچنین این مجموعه در دو دهه اخیر، مجموعه‌ای از جوایز معتبر مانند «واحد نمونه صنعتی»، «تندیس برند ملی»، «سیب سلامت»، «واحد نمونه کیفی ملی»، «تندیس طلایی رعایت حقوق مصرف‌کننده»، «نشان زرین جشنواره سلامت غذا»، «تندیس توسعه فناوری» و «تندیس مدیرعامل برتر در تحقیق و توسعه» را کسب کرده است.

این افتخارات، سرمایه اجتماعی‌ هستند. شرکت‌هایی با این سطح از نظارت عمومی و اعتبار حرفه‌ای، در شرایط بحران، رفتاری مسئولانه‌تر و پایدارتر دارند. زر در بحران‌ها نشان داده به‌جای سودجویی، در کنار مردم می‌ماند.

درس‌آموخته‌های بحران
درس بحران‌های گذشته، خصوصاً جنگ‌ ۱۲ روزه و جنگ ۴۰ روزه، نشان می‌دهد امنیت غذایی، محصول سال‌ها سرمایه‌گذاری در ظرفیت صنعتی، مدیریت علمی، همکاری‌های پژوهشی و رفتارهای مسئولانه است.

در این شرایط، شرکت‌هایی مانند گروه زر، با زیرساخت‌های ذخیره‌سازی عظیم، زنجیره تولید یکپارچه، فناوری‌های پیشرفته و پایبندی به کیفیت و مسئولیت اجتماعی، امروز فراتر از یک کسب‌وکار تولیدی، بخشی از سپر امنیت ملی هستند که نه در مرزها، بلکه در قالب خطوط تولید، سیلوها، شبکه‌های توزیع و اتاق‌های برنامه‌ریزی، معنا پیدا می‌کنند.