به گزارش پایگاه خبری اقتصادغذا «فود پرس»، هیات دولت در مصوبه ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ به منظور پرداخت مطالبات سالهای ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ صنعت آسیابانی کشور به پیشنهاد وزارت جهاد کشاورزی و در پی حذف ارز ترجیحی نهاده ها بمنظور تامین مالی بدهی ناشی از زیان صنعت آسیابانی و همچنین متعادل سازی قیمت سبوس با سایر نهاده های دامی تصمیم بر عرضه سبوس به قیمت بازار با سیاست عرضه و تقاضا گرفت.
به دنبال این تصمیم بازنگری در قیمت شیر خام انجام شد و همچنین سیاست حمایت از مصرف کننده با طرح کالابرگ نیز اجرا گردید.
با اجرای سیاست فوق یارانه محصولات لبنی و دام و طیور تا حد بسیار زیادی به سیاست هدفمند سازی و حذف سوبسید ورانت در این چرخه نزدیک شد.
همچنین تصویب گردید سازمان حمایت نسبت به رصد و محاسبه مازاد انتفاع درآمد حاصل از فروش سبوس بصورت فصلی اقدام و پس از استهلاک زیان سنوات گذشته و جبران هزینه های آسیابانی نسبت به اعلام مازاد انتفاع احتمالی اقدام نماید.
بنابراین مقرر شد سبوس در سامانه بازارگاه همانند سایر نهاده ها به مصرف کنندگان واقعی چرخه دام و طیور عرضه گردد. (نامه مورخ ۲۲ فروردین معاونت توسعه بازرگانی) و تا فراهم شدن بازارگاه عرضه سبوس در سامانه بانک سپه کماکان با روش کشف قیمت از سوی کارخانجات آرد سازی ارائه شود.
به دلیل آماده نبودن بستر عرضه سبوس در بازارگاه مقرر شد سریعا نسبت به رفع موانع و عرضه سبوس در سامانه بازارگاه توسط معاونت های توسعه بازرگانی و امور دام وزارت جهاد اقدام شود.
در حالی که سیاست رسمی دولت بر حذف قیمتگذاری دستوری و کشف قیمت سبوس گندم بر پایه سازوکار بازار استوار شده و مسئولان عالی وزارت جهاد کشاورزی نیز بارها بر انتقال معاملات به سامانه بازارگاه تأکید کردهاند، با گذشت بیش از ۱۰۰ روز از اعلام این سیاست، همچنان بخش عمده توزیع سبوس از طریق سامانه سبوس بانک سپه انجام میشود؛ سامانهای که از نگاه بسیاری از فعالان صنعت دام، طیور و آرد، از شفافیت، رقابت و دسترسی عادلانه فاصله دارد.
این وضعیت، پرسشهای جدی درباره چرایی عدم اجرای کامل مصوبه هیأت وزیران ایجاد کرده است. اگر عرضه میلیونها تن نهاده دامی در سامانه بازارگاه و بورس کالا امکانپذیر است، چه مانعی سبب شده است که سبوس، بهعنوان یکی از مهمترین نهادههای صنعت دامپروری، همچنان خارج از این بستر شفاف باقی بماند؟
شائبه رانت در ساختار فعلی توزیع
یکی از مهمترین انتقادها به سامانه فعلی، تفاوت آشکار در ساختار خریداران است. در سامانه بازارگاه، دامداران، مرغداران و سایر مصرفکنندگان واقعی امکان خرید مستقیم دارند، اما در سامانه سبوس بانک سپه، بخش عمده خرید از طریق تعاونیها و تشکل ها انجام میشود.که این روش تا سه درصد کارمزد را به قیمت نهایی کالا افزوده می کند.و همین امر منجر به عدم تمایل مصرف کنندگان نهایی به خرید از سامانه بانک سپه است.
این تفاوت ساختاری، این پرسش را به وجود آورده است که چرا مصرفکننده نهایی از خرید مستقیم محروم شده و چه منافعی در حفظ این ساختار وجود دارد؟ نبود رقابت آزاد، محدود شدن دسترسی و نبود شفافیت در فرآیند تخصیص، زمینه شکلگیری رانت، واسطهگری و امضاهای طلایی را تقویت میکند؛ موضوعی که تاکنون پاسخ روشنی درباره آن ارائه نشده است.
سامانه بانک سپه دارای ساختار غیر رقابتی است در این سامانه سهمیه جهت تشکلهای صنفی بدون حق انتخاب اتفاق می افتد و حتی تعاونیها از حق انتخاب آزادانه کارخانه تولید کننده سبوس محرومند.
در حالیکه از مختصات یک بازار رقابتی امکان برخورداری از حق انتخاب عرضه کننده بجهت تفاوت کیفیت و ایجاد رقابت قیمتی می باشد.
اما در سامانه بازارگاه این امکان انتخاب و رقابت در خرید و فروش به سادگی امکان پذیر است و همین رقابت باعث کاهش قیمت تمامی نهاده ها ازچند ماه قبل تا کنون گردیده است.
توقف توزیع؛ تهدیدی برای تولید آرد
موضوع توزیع سبوس صرفاً یک مسئله تجاری نیست، بلکه مستقیماً بر چرخه تولید آرد نیز اثر میگذارد.
سبوس محصول جانبی فرآیند آسیابانی است و خروج مستمر آن از کارخانهها، شرط ادامه تولید آرد محسوب میشود. هرگونه اختلال در توزیع یا فروش سبوس، موجب انباشت این محصول در کارخانههای آرد شده و ظرفیت ذخیرهسازی را تکمیل میکند.
در چنین شرایطی، کارخانهها ناچار به کاهش ظرفیت یا حتی توقف تولید خواهند شد؛ اتفاقی که میتواند زنجیره تأمین آرد کشور را با اختلال مواجه کند. استمرار این روند، علاوه بر افزایش هزینههای تولید، میتواند تأمین پایدار آرد را نیز تحت تأثیر قرار داده و در نهایت امنیت غذایی جامعه را با مخاطره مواجه سازد.
خطر فساد سبوس و اتلاف سرمایه ملی
سبوس برخلاف بسیاری از کالاهای صنعتی، قابلیت نگهداری بلندمدت ندارد. افزایش رطوبت، رشد قارچها، آلودگیهای میکروبی، کاهش کیفیت تغذیهای و فساد تدریجی، از پیامدهای انباشت طولانیمدت این محصول است.
هر روز تأخیر در توزیع، علاوه بر تحمیل هزینههای انبارداری، احتمال کاهش کیفیت و حتی از بین رفتن بخشی از این نهاده ارزشمند را افزایش میدهد. در شرایطی که کشور برای تأمین نهادههای دامی هزینههای قابل توجهی پرداخت میکند، از بین رفتن سبوس به دلیل ضعف در نظام توزیع، مصداق اتلاف منابع ملی خواهد بود.
امنیت غذایی؛ حلقهای که نباید نادیده گرفته شود
زنجیره گندم، آرد، سبوس و خوراک دام، یک نظام بههمپیوسته است. اختلال در هر حلقه، سایر بخشها را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
از یک سو دامداران به نهاده مورد نیاز خود دسترسی بهموقع پیدا نمیکنند و هزینه تولید محصولات دامی افزایش مییابد؛ از سوی دیگر کارخانههای آرد با مشکل انباشت سبوس مواجه میشوند و استمرار تولید آنها با تهدید روبهرو خواهد شد. نتیجه نهایی این چرخه، افزایش هزینه تولید مواد غذایی، کاهش بهرهوری و آسیب به امنیت غذایی کشور خواهد بود.
ضرورت پاسخگویی
در شرایط کنونی انتظار میرود وزارت جهاد کشاورزی به صورت شفاف به پرسشهای زیر پاسخ دهد:
- دلیل اصلی تأخیر در انتقال کامل معاملات سبوس به سامانه بازارگاه چیست؟
- چه موانع اجرایی یا مدیریتی مانع اجرای مصوبه هیأت وزیران شده است؟
- چه سازوکاری برای جلوگیری از رانت و واسطهگری در سامانه فعلی پیشبینی شده است؟
- چرا دامداران و سایر مصرفکنندگان واقعی همچنان امکان خرید مستقیم سبوس را ندارند؟
- در صورت توقف چرخه تولید آرد و یا فساد سبوس پاسخگوی این ناکارآمدی کیست ؟
- چرا از بازارگاه بعنوان یک بازار شفاف و قابل رصد و نظارت پذیر که بستر عرضه ۱۸ میلیون تن نهاده است در عرضه و متعادل سازی بازار سبوس غفلت شده است؟
نظر شما