روزنامه جهان صنعت - همزمان با موج افزایش قیمت اجناس در سال 94 و در حالی که اوایل امسال اسحاق جهانگیری، معاون اول رییس‌جمهور هرگونه افزایش قیمتی را منوط به هماهنگی با ستاد تنظیم بازار اعلام کرده بود، صنایع روغن نباتی نیز درخواست خود را برای افزایش قیمت روی میز دولت گذاشتند.
چندی پیش کارخانجات روغن نباتی که بر خلاف انتظار و با وجود کاهش 20 درصدی قیمت جهانی انواع روغن در دو سال اخیر، قیمت محصولات خود را کاهش نداده بودند طی نامه‌ای به سازمان حمایت تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان خواستار افزایش قیمت‌ها شدند اما با توجه به اینکه بررسی سازمان حمایت از نظرانجمن روغن نباتی طولانی شده و تاکنون بی‌پاسخ مانده آنها طی اقدامی برای به کرسی نشاندن درخواست غیر منطقی خود در اقدامی اعلام کردند که دیگربه وظایف تنظیم بازاری خود عمل نمی‌کنند. از قرار معلوم انجمن صنایع روغن نباتی در پی پاسخ ندادن ستاد تنظیم بازار به درخواست‌شان مبنی بر «افزایش قیمت روغن نباتی»، همه وظایفی را که دولت سال گذشته در قالب خصوصی‌سازی به این انجمن واگذار کرده بود، دوباره به وزارت جهاد کشاورزی برگرداندند و اعلام کردند «به دلیل رفتار مسوولان تنظیم بازار، از این پس وظایف تنظیم بازاری خود را دیگر انجام نمی‌دهند. »
اگرچه درهمین میان معاون وزیر صنعت از احتمال تغییر در قیمت روغن نباتی با مصوبه کارگروه کنترل بازار خبرداده اما هنوز مشخص نیست که مبنای آنها از افزایش قیمت چه چیزی است و با چه برهان و فرمولی به دنبال گران کردن روغن هستند.
اما این تنها نکته سوال برانگیز ماجرا نیست. در حالی که محمد قبله، دبیر انجمن صنفی تولیدکنندگان روغن نباتی گفته است که قیمت فعلی روغن منطقی نیست، اعمال تخفیف‌های سنگین به ازای خرید روغن در فروشگاه‌ها چنین چیزی را تایید نمی کند. از طرف دیگر، قبله تغییرات نرخ ارز را موجب بالا رفتن هزینه‌ها عنوان کرده و گفته است: بر این اساس نرخ ارز برای این صنعت از شش ماهه دوم ۹۲ بالغ بر ۲۴۰۰ تومان، در سال ۹۳ با نرخ ۲۶۵۰ تومان و امسال نیز به ۲۸۵۰ تومان رسیده و به عبارتی این افزایش نرخ ارز فرصت مهم کاهش قیمت جهانی روغن خام را به یک تهدید تبدیل کرده است. این در حالی است که با محاسبات کارشناسی قیمت‌ها در سال گذشته باید با کاهش قیمت روبه‌رو می‌شدند.

مبنای درخواست افزایش روغن چیست؟
در اردیبهشت‌ماه سال 92 (مارس 2013) طی تفاهمی بین سازمان حمایت از حقوق مصرف کنندگان و انجمن روغن نباتی قیمت مصوب روغن نباتی بر مبنای قیمت جهانی1150 دلار تعیین شد. این قیمت براساس گفته‌های محمد قبله، دبیر انجمن صنفی صنایع روغن نباتی بر پایه ارز ترکیبی ۷۰ درصد مرجع با نرخ ۱۲۲۶ تومان و ۳۰ درصد مبادله‌ای با نرخ ۲۴۵۰ تومان بود که در نهایت نرخ پایه ۱۶۰۰ تومان را تشکیل می‌داد. براساس گفته‌های وی ارز مرجع از شش ماهه دوم سال قطع شد و این در حالی است که نرخ پایه ارز برای تولیدکنندگان روغن نباتی از شش ماهه دوم سال ۹۲ تاکنون با نرخ مبادله‌ای محاسبه شده است. بررسی‌ها نشان می‌دهد در 18 ماه اخیر قیمت روغن نباتی باید کاهش پیدا می‌کرد.

کمبود کشت دانه‌های روغنی
بر اساس این گزارش، انجمن روغنکشی متشکل از 28 عضو با ظرفیت تولید اسمی چهار میلیون 600 هزار تن است که به دلیل مشکلاتی از قبیل کمبود مواد اولیه و واردات بی رویه محصولات نهایی (روغن خام و کنجاله) در سال 92 تنها با هشت درصد ظرفیت خود کار کرده است. در سال 93 کارخانجات روغنکشی کمی از ظرفیت تولید خود را احیا کرده و توانستند با 12 درصد ظرفیت تولید به کار خود ادامه دهند. بنابراین باز هم میزان تولید افزایش چشمگیری نداشت. تولید دانه‌های روغنی در سال‌های گذشته نیز توفیق چشمگیری نداشته و در سال 92 و 93 تنها 300 هزار تن انواع دانه‌های روغنی در کشور تولید شده است.
در سال 1380 طرح خود اتکایی در زمینه تامین روغن کلید خورد. اجرای این طرح با افزایش تعرفه واردات برای کنجاله سویا همراه بود و توانست میزان تولید را از 300 هزار تن به 620 هزار تن در سال 85 برساند که نشان دهنده این است که با برنامه‌ریزی بلندمدت برای تولید و تعریف یک مکانیسم مشخص می‌توان وضعیت را بهبود داد. اما این روند رو به رشد خیلی طول نکشید و در سال 85 با حذف تعرفه‌ها، وضعیت تولید دوباره به حالت اول برگشت، به این صورت که با برداشته شدن تعرفه روند تولید شیب نزولی گرفت و در سال 93 دوباره به همان تولید300 هزار تن بازگشت. در همین ارتباط مرکز پژوهش‌های مجلس گزارشی ارایه داد و این اقدام را کاملا غیرکارشناسی عنوان کرد.

زنجیره ارزش تولید و شرایط دشوار تنظیم بازار
در سال 94 با توجه به اقدامات مراکز پژوهشی و مراکزی مانند دبیرخانه ستاد هدفمندی یارانه‌ها و ستاد تنظیم بازار، تعرفه‌ها کمی افزایش پیدا کرد. بر این اساس تعرفه روغن خام و کنجاله به هفت درصد رسید که پیش‌بینی می‌شود با افزایش سه درصدی تعرفه‌ها چندان وضعیت تولید بهبود پیدا نکند و چنگی به دل نزند.
علت این امر را می‌توان در زنجیره ارزش تولید روغن نباتی دانست. در واقع افزایش تعرفه سه درصدی نمی‌تواند تاثیری بر زنجیره تولیدی که از کشاورز شروع شده و به مصرف‌کننده می‌رسد، داشته باشد و تمام حلقه‌های آن را اقتصادی کند.
بر همین اساس انجمن روغن‌کشی پیشنهاد داده بود که اگر دولت تعرفه واردات را 24 درصد لحاظ کند تمامی کنجاله مورد نیاز از طریق روغن‌کشی در داخل تامین و از افزایش بی‌رویه قیمت جلوگیری کند اما این درخواست مورد قبول دولت واقع نشد. این امر باعث واردات کنجاله‌های بی‌کیفیت شده و کنجاله‌های با کیفیت تولید داخل در حال حاضر با مشکل جذب و فروش مواجه هستند.

واردات محصول نهایی به جای مواد اولیه
در ماده «106»، بند «ه» قانون سوم برنامه توسعه اقتصادی آمده است: دولت موظف است به جای واردات روغن و کنجاله در جهت ایجاد اشتغال و صرفه‌جویی ارزی دانه روغنی وارد کند اما در عمل چنین اقدامی از سوی دولت صورت نگرفته است. در واقع اگر این ماده از برنامه سوم توسعه در زمان خود اجرا می‌شد در حال حاضر صنعت روغن‌کشی کشور با چنین مشکلاتی روبه‌رو نبود. در کشور‌های پیشرفته برای ایجاد ارزش افزوده در داخل کشور مواد اولیه از دیگر کشورها خریداری شده و محصول نهایی صادر می‌شود.
اما در سال 92 بالغ بر 6/3 میلیارد دلار ارز برای واردات روغن خام و کنجاله از کشور خارج شده است در صورتی که در طرح خود اتکایی در زمینه تامین روغن به طور دقیق محاسبه شده است که اگر به جای محصول نهایی دانه‌های روغن را با میانگین‌های پنج و 10 ساله وارد می‌کردیم حدود سه هزار میلیارد ریال در هر سال صرفه‌جویی ارزی داشتیم.
زنجیره کارآمد تولید روغن وجود ندارد
دولت از ابتدای امسال از هر واردکننده روغن خام کیلویی 70 تومان دریافت می‌کند و قرار است این روند تا آخر سال ادامه پیدا کند. این 70 تومان به ازای هر کیلو محل تامین مالی خرید تضمینی دولت است و همین روند اکثر زنجیره تولید را دچار مشکل کرده است. کارشناسان معتقدند که روند دریافت مابه‌التفاوت و تعرفه که در صندوقی ذخیره شود بسیار بهتر از روند فعلی است. از طرف دیگر نکته قابل تامل در این زمینه این است که عده‌ای قصد داشتند از دانه‌های روغنی که باعث ایجاد ارزش افزده می‌شود ما‌به‌التفاوت دریافت کنند اما این مابه‌التفاوت را برای کنجاله که محصولی نهایی به شمار می‌رود لحاظ نکرد. البته این طرح تصویب نشد اما این اقدام دولت به یاد تولیدکنندگان ماند.
تولیدکنندگان صنایع روغنی شامل دو بخش کشاورز و صنعتگران هستند که اگر هر کدام آسیب ببینند، کل زنجیره تولید دچار مشکل خواهد شد این در حالی است که تا به حال یک زنجیره کارآمد متشکل از کشاورزان و صنعتگران برای تولید روغن در کشور به وجود نیامده است.

کاهش قیمت جهانی روغن داخلی را ارزان نکرد
با وجود اینکه از ماه جولای 2013 میلادی تا مارس 2015 (حدود دو سال گذشته) قیمت جهانی انواع روغن خام که جزو اقلام عمده وارداتی به کشور محسوب می‌شود، همواره رو به کاهش بوده است اما این ماده اولیه که 70 درصد هزینه تمام شده روغن نباتی تولید شده در کشور را به خود اختصاص می‌دهد، نتوانسته قیمت روغن نباتی داخلی را کاهش دهد. در واقع قیمت‌های جهانی روغن حدود 20 درصد کاهش داشت اما قیمت داخلی آن کاهش پیدا نکرد که بسیار سوال برانگیز است.

فرمول محاسبه قیمت اعلام رسمی شود
بر همین اساس مشخص نیست بر چه اساس انجمن صنفی صنایع روغن نباتی درخواست افزایش قیمت داشته است ، به نظر می‌رسد یکی از راه‌های برطرف شدن ابهامات شفافیت و ارایه مدارک مستند است.
به طور طبیعی این اگر تولیدکنندگان روغن با توجه به کاهش قیمت‌های جهانی قصد افزایش قیمت را داشته باشند با انتشار فرمول محاسبه قیمت خود می‌توانند به فضای ابهام پایان دهند اما محمد قبله، دبیر انجمن صنفی صنایع روغن نباتی تاکنون فرمول مشخصی را ارایه نداده است تا دلایل درخواست افزایش قیمت را مشخص کند و تنها به افزایش قیمت ارز اکتفا کرده است.
در واقع می‌توان گفت با کاهش قیمت‌های جهانی در حال حاضر حتی با افزایش حداقلی تعرفه و اخذ مابه التفاوت نیازی به افزایش قیمت روغن‌های نباتی در کشور نیست.
کد خبر 99cdc5f651ad466b87757dbe9b6eb75f

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
3 + 5 =